«

»

Jun 21

DNPIG Kolleta Hare Rai Maran

Rezultadu Peskisa husi  komparasaun kompos ba hare rai  maran hatudu rezultadu positivuhare1

Peskizadores hahu halo peskiza husi 14 janeiru 2017. Kuaze tama ba fulan 4 resin antes kuda hare rai maran peskizador sira  analiza rai to’o post kolheta.

 Reportajen Elsio, Abeto

Lautem – Ministeriu Agrikultura e peskas (MAP), Diresaun Nasional de Peskiza e Informasaun Geografia (DNPIEG) liu husiDepartemento Solo Nutrisaun introduz no halo komparasaun kompos/adubus organiku husi Malasia, no resultadokompos1
implementasaun ba variedade hare 15 durante fulan lima iha Aldeia Nakroman suku Fuiloro Lospalos hetan resultado positive.

Diretór DNPIG,  Claudino Ninas Nabais iha nia entrevista katak, komparasaun kompos  ne’ebe mak produs husi  peskisador  ho kompos husi nasaun Malasia liu hare rai maran ne’e implementa ona durante fulan 5 no liu husi rezultadu produsaun ida ne’e ita bele rekomenda ba ita nia agrikultor sira, atu nune sira bele hetan benefisiu husi ita nia peskiza ida ne’e.

Nia hatutan, ita hatene katak Lospalos rai ida ne’ebe maka luan no tetuk ne’e potensia bootkompos3 ba  dezenvolvimentu agrikultura maibe utulizasaun minimu liu entaun Diresaun Pesquisa hanoin katak tenki halo peskiza ruma atu nune’e bele hasae produsaun iha area ne’e rasik.

Claudino esplika, hare rai maran hamutuk Variedade 15, nomos utilizasaun nivel Kompos ne’ebe maka implementa ho hanoin katak variedade 15 ne’ebe ita koko iha ne’e, mai husi utilizasaun kompos ne’ebe mai husi materiais local, hanesan du’ut fuan mutin (Koromolaena Odorata)no uza mosai tahan sira seluk ne’ebe mak fasil liu atu  agrikultor sira bele hetanhodi halo Kompos/Adubu Organikuho nune bele ajuda hasa’e produsaun ou produtividade ba hare rai maran.

Durantehala’opeskisa, ekipamentus balun ita bele rekomenda katak rai ne’e bokur ou lae.  Atu hatene konaba ne’e, diresaun Nasional Peskiza maka hatene nivelba  rai  nia bokur, entaun hanesan peskiza, peskizador sira  utiliza rai ne’ebe maka ema nunka uza.

 “Ho rezultadu kombinasaun sira ne’e maka hau hare katak variedade 15 husi kompos ne’ebe ita rekomenda katak ho nia tonelades 4 0u 6 ita bele hasae nia produsaun sei hare mos nia rezultadu diak. Hau nia sujestaun ba komunidade liu-liu ba agrikultor sira katak rezultadu sira ne’e diak teb-tebes neduni liu Ministeriu Agrikultura e peskas liu husi Diresaun Nasional Peskiza Informasaun Geografia (DNPIG) prontu atu bele ajuda fo treinamentu atu bele fo rezultadu peskiza ida ne’e, nomos atu treina husi teknik ne’ebe maka ita implementa iha peskiza ida ne,e. Tenik Diretor Nasional Peskiza ne’e”.

Iha fatinkompos 2 hanesan Chefe Departemento Solo Nutrisaun das Plantas  Gilberto do Santos hatutan tan katak, programa peskiza ba hare rai maran ita uza faktores 2 hanesan tenki hatene level 12 no adubus/ kompos ne’e mai husi ne’ebe, faktor segundu maka variedade hare rai maran.

“Kompos ne’ebe maka ita aplika iha ne’e produs rasik ho material lokal ne’ebe mak husi Lospalos nian, ezemplu halo husi  duut fuan mutin (Koromolaena Olderata),ai gamal tahan, forerai fuik ne’ebe maka produs no analiza rezultadu husi laboratorium, no rezultadu hatudu diak” Gilberto hateten.

Rai ne’ebe mak ami halo peskisa ne’e hamtuk hektare ida ne’ebe ami uza deit ¼ hetare  maibe ba area peskisa ninian ita la haré luan area ne’e maizomenus kada plot ka  bedengan nina  luan 3 x 3 ho ninia kuantidade hamutuk 75 plots ou bedengan ne’ebe ami la sura luan area kultivu maibe husi tratamentu, fator sira ne’e bele tama hotu hodi bele  halo komparasaun aplika  adubu kimiku no organiku maka kompos ne’ebe ami  produs rasik.

Tuir rezultadu ne’ebe mak hatudu hau labele fo konklusaun katak ne’e  hetan rezultadu ne’ebe diak ou ladiak maibe ita hare ba jeneralidade peskisa baziea ba ita nia tratamentu durante ne’e, tanba tuir nivel adubus ne’ebe mak peskisador sira uja, ezemplu la uja adubus  entaun rezultadu mos hatudu katak produsaun kiik, sekundo ita uja adubus 6 toneladas kada hektare kompara ho uja adubus 12 toneladas kada hektare, ne’e rezultadu hatudu katak uja abudus 12 toneladas mak sei hatudu duni nia produsaun ne’ebe mak diak.

Luis dos Santos nudar agrikultór iha  aldeia Nakroman hateten katak,  aktividade Peskiza   hanesan ami  ajuda deit,ne’ebe karik tinan oin mai atu koileta tan mai mak it abele hatene nia rezultadu.

Ami sente katak ida ne’e diak ba ami tanba  nudar agrikultor  ami mai estuda no aparende direitamente iha kampu konaba oinsa mak halo komparasaun kompos liu husi peskisa hare rai maran.

Programa peskiza ne’e tinan kotuk seidauk iha,maibe agora ne’e ita hare diak liu, tamba ninia apoiu  pupuk ne’e bolu dehan Kompos nebe halo plantasaun sai buras liu, ida ne’e ami foin mak hetan.

Luis do Santos   hatutan liu tan, Ami espera katak programa kuda hare rai maran ne’e  tinan oin bele ona implementa  no habelar iha fatin ida ne’e atu nune’e agikultor seluk bele banati tuir hodi nune’e ami mos bele kuda rasik ona iha ami nia toos ka natar.