Jose Gouveia

Author's details

Name: Jose Gouveia
Date registered: October 3, 2013
URL: http://www.maf.gov.tl

Latest posts

  1. Jovem 50 tuir formasaun iha AICAT-Israel — August 1, 2017
  2. MSS Aprezenta Lei regime kontributivo seguransa social ba MAP — July 26, 2017
  3. MAP, MACAE Konvoka Reuniaun Ho Organizasaun Internasional, Koalia Konaba Politika Mekanizasaun Agrikultura — July 10, 2017
  4. Joven 30 Remata Formasaun Agrikultura Iha Israel — July 3, 2017
  5. LONPING Realiza Formasaun Konaba Mekanizasaun Batar Ba ETA Natarbora — June 30, 2017

Author's posts listings

Aug 01

Jovem 50 tuir formasaun iha AICAT-Israel

Dili – Ministeriu Agrikultura e Peskas (MAP) servisu hamutuk ho Governo (AICAT)-Israel haruka tan Jovem 50 ba Israel. Ne’e hanesan terseiro grupu, husi primeiro no segundo  nebe konsege tuir formasaun iha AICAT kona ba area Agrikultura no Hortikultura  no  fila hikas mai Timor Leste ho susessu. Formasaun nee sei halao durante tinan ida iha Israel.

Relasiona ho asuntu ne’e MAP entrga simbolikamente dokumentus ba jovem refere ne’ebe maka atu aranka ba Israel iha Fuluan Agostu nia laran, seremonia entrega Simbolikamente hala’o iha loron Segunda (17/07/17) iha Salun MAP Comoro Dili, simbolikamente dokumentus refere fahe diretamente husi Ministru Agrukultura e Peskas (MAP) Estanislau Alexo da Silva.

Hafoin entrega dokumentus ba estudante 50 ne’e, Ministru MAP Estanislau Aleixo da Silva hateten iha nia diskursu katak numeru ba formasaun ne’e sempre aumenta, iha primeiru grupu jovem hamutuk 20, segundu grupu iha jovem 30 no ba terseiru grupu ida ne’e iha tan jovem 50. Ba terseiru grupu ida ne’e feto hamutuk 16 no mane 34 maka sei ba tuir formasaun konaba Agrikultura nian iha AICAT-Israel.

“Iha semana kotuk hau hala’o enkontru hamutuk ho sira segundu grupu nian jovem hamutuk 30 wainhira sira fila husi Israel, hau hare sira kontente tebes tanba sira mai ho kondisaun diak mai ho normal buat ida mos la akontese ba sira.” Tenik Estanislau

Ministru Estanislau fo parabens mos ba joven feto 16 ne’ebe maka atu aranka, tanba feto sira mos iha inisiativa hakarak atu ba aprende servisu Agrikultura nian iha Israel, nia dehan feto sira ba laos hala’o servisu ne’ebe maka kaman, maibe hala’o servisu ne’ebe maka todan tebes, tanba sira servisu iha area Agrikultura no hortiukltura nian, entaun sira mos kaer trator hodi fila rai dader to lorokraik.

Iha fatin hanesan Diretor Nasional Formasaun Teknika Agrikola (DNFTA) Hipolito da Costa hatutan katak, ida ne’e hanesan terseiru grupu nian, ne’ebe maka total jove 50, mai husi varias instituisaun sira hanesan husi eskola teknika agrikola sira, no mos graduado ou finalista sira husi Universidade Nasional Timor Lorosa’e (UNTL) no mos Universidade Oriental Timor Lorosa’e (UNITAL).

“Hau hanoin ida ne’e hanesan oportunidade diak ida mai ita tamba Governo Liu-liu Ministerio mos fo atensaun makas ba prosesu kapasitasaun ba ita nia joventude sira hodi nune aban bainrua joventude sira mos bele kontribui ba dezemvolvimentu ita nia pais ida ne’e, tamba ne’e ita orgolho tamba Ministerio organiza oinsa atu involve inan aman sira, liu-liu familia husi hau nia alin sira atu sai sasin ba prosesu ne’e tomak, tamba prosesu ne responsabilidade ita hotu nian ne’e duni iha okaziaun ne’e ami mos husu ba inan aman husi hau nia alin sira nudar sasin ba ita hotu tamba proseso dezemvolvimento ba ita nia rai presija kontribusaun husi seitor hotu-hotu liu-liu ba iha area agrikultura nian.”hateten Hipolito

 Entretantu pontu vokal MCAE Cipriana Soares hateten katak, Ministeriu da agrikultura e Pescas establese kooperasaun ba embaixada Israel iha singapura hodi fasilita foinsae Timor oan feto no mane atu partisipa iha formasaun durante tinan ida iha institusaun Arafah Internasional Center for Agriculture Training, centru treinamentu ba agrikola iha Arafah israel. Hafoin establese kooperasaun ida ne’e MAP hetan ona oportunidade ba dala tolu, hodi haruka joven sira liu-liu alin sira husi eskola tekniku agrikola nebe seidauk iha oportunidade hetan servisu no kontinua estudu no mos estudante Universidade Timor Lorosae (UNTL) no Universidade Oriental (UNITAL) hodi tuir formasaun refere.

Nia akresenta, Objetivu maka investe kapasitasaun ba alumni eskola tekniku agrikola sira ne’ebe seidauk hetan servisu no kontinua estudu no prepara tekniku agrikultura nian tuir area ida-idak atu hetan esperensia no abilidade profesional hodi bele hamrik mesak iha iha futuru. Produs tekniku sira ne’ebe kualifikadu ho iha integridade iha ambitu kadernizasaun teknologias agrikolas no dezemvolve ejistensia dezemvolvimentu agrikultura iha rai laran no objetivu ikus maka prepara rekursu humanu ho kualidade no kuantidade atu hatan ba los demanda emprejarial ba agronegosio ou agrocomersio hodi dezemvolve agrikultura ne’ebe sustentavel no prospero.

Jul 26

MSS Aprezenta Lei regime kontributivo seguransa social ba MAP

Reporter:Tyfa,Elsio

Dili- Ministeriu Agrikultura e Peskas (MAP) liu husi Diresaun Rekursus Humanus konvida Ministeriu Solidariedade Sosial (MSS) liu husi Diresaun Jeral Proteção Sosial e dos Assunto dos combatentes da Libertasaun Nasional hala’o sorumutu ho Diretor Jeral no Diretor Nasional sira husi MAP nian rasik atu hare konaba Lei ne’e rasik. Sorumutu realiza foin lalais ne’e iha

IMG_8923

Salaun MAP Comoro Dili.

Tuir Diretu Jeral Proteção Sosial e dos Assunto dos Combatentes da Libertasaun Nasional, Eugénio Joao Amado de Maria Soares hateten iha nia entrvista katak, Lei regime kontributivo seguransa social ne’e lei ida ne’ebe estabelese ona ho estudu nebe’e mak klean tebes ne’ebe maka  ita hala’o durante tinan barak nia laran ona hahu iha tinan 2008 to 2016.

“Ita iha ekipa de trabalho nebe kompostu husi Ministeriu hotu-hotu ho nia ponto vokal sira ne’ebe diskuti kona ba direito no deveres ne’ebe ita atu hare kona ba siguransa social  iha ita nia  konstitusaun  artigu 56 ponto 2 estadu iha obrigasaun atu halo estabelese sistema siguransa sosial ba sidadaun hotu inklui ita nia funsionario publiku no mos seitor privado ba empresa sira ho trabalhador sira iha teritorio Timor laran tomak.” katak Eugenio

Nia sublinha, ida ne’e sei fo benefisio ba ita atu hare oinsa mak ita sei hetan ita nia pensaun iha aban bain rua quando ita atinji ona idade reforma pelo menus 60 anos ba leten ne’e ita bele hetan direito atu simu ita nia pensaun rasik.

Nia hatutan, ida ne’e mos hanesan seguransa sosial ne’ebe halo iha mundu tomak, ita iha Timor foin mak komesa ne’e duni iha  Estudu komparativu ne’ebe menus, MSS halo no mos husi parte ida Funsaun Publiku hala’o ona iha Brasil, Portugal, no mos bens CPLP inklui mos iha regiao Asia atu hare atu oinsa mak ita bele hetan formula ida nebe mak diak atu ita halo ita nia seguransa Sosial rasik.

Nia akresenta, Estudu hala’o iha 2008 ita iha 4 governo konstitusional halo ona iha kontribuisaun no kolaborasaun ideas hotu husi pontu vokal , balun husi Ministru sira tau sira nia Diretor rasik ba tuir iha grupo trabalho ne’ebe kordena husi Ministerio Sosial ne’ebe komesa iha 2008 maibe iha 2016 foin aprova iha ona promulgasaun sai ona iha jornal Republika Lei ne’e ita tenki kumpri, se ita la kumpri mos iha sansaun nebe bolu inkumprimentu atu ita bele hare ba empregador sira ne’e fo multa hira.

“Iha lei ida seguransa sosial ba seitor publiku ho seitor privado ne’e sistema uniku, sistema ne’e hatur ba seitor privado no seitor publiku no estadu mak hanesan ajente kontrolador atu hare oinsa mak lei ne’e lao, quando lei ne’e la lao mak ita iha ispesaun jeral estadu ne’ebe iha kumprimentu ispesaun do estado mak se sei hola medida hodi selu koima/multa ne’ebe atu aplika ba impreza sira ne’e.” DG Eugenio

Entretantu Diretor Rekursus Humanus Pedro Barreto hatutan tan katak, Aprezentasaun ne’e diak tebes atu hato’o informasaun mai iha Ministeriu Agrikultura e Peskas (MAP) liu-liu ba Diretor Jeral no Diretor Nasional sira hotu atu intende didiak konaba lalaok lei ne’e nian rasik, Lei ne’e  maka no 12/2016 14 de Novembro Lei ne’e konaba REGIME Lei regime kontributivo seguransa social ba Funsionariu Publiku no mos Funsionariu Emprezariu sira ne’ebe maka iha Rekursu ba sira atu bele servisu ba atu bele fo sira nia kontribuisaun ba Lei ne’e rasik.

“Aprezentasaun ne’e hanesan buat foun ida, maibe emprinsipiu hau hare diak tebes, tanba atu bele fahe mos informasaun konaba lei ne’e rasik, atu nune’e labele kria imex husi husi Funsionariu sira seluk, afinal lei ne’e diak tebes, tanba tuir Lei ne’e katak Funsionariu sira tau 4% Governu tau 6% hamutuk 10% ne’e atu prepara ba idade ne’ebe maka avansadu liu ona, karik iha mos Funsionariu ruma ne’ebe maka mate derepenti karik bele itiliza de’it osan ne’ebe maka ita kontribui tiha ona, atu Governu bele jere didiak fali atu bele fo fali kontribuisaun ba sobrevivensia ou ema sira ne’ebe maka husik hela.”informa Pedro

Tuir aprezentasaun husi MSS ne’e katak Lei ne’e sei aplika iha dia 1 de Agosto.

Jul 10

MAP, MACAE Konvoka Reuniaun Ho Organizasaun Internasional, Koalia Konaba Politika Mekanizasaun Agrikultura

Reporter: Tyfa & Elsio Jong

Dili- Ministeriu Agrikultura e Peskas (MAP) no (MCAE) hala’o reuniaun ho Organizasaun Internasional FAO hodia koalia konaba esbosu politika mekanizasaun ne’ebe maka lao iha ita nia rai laran. Reuniaun ne’e loke diretamente husi Ministru Agrikultura e peskas ,Estanislau Alexo da Silva.

Reuniaun ida ne’e Ministeriu Agrikultura e peskas ho MCAE Maka konvoka atu hare konaba oinsa maka atu hetan kontribuisaun husi ita ninia tekniku,  ajensia Internasional ,ONG Nasional balun no iha mos setor balun atu bele hare sira nia hanoin konaba oinsa maka atu halo mekanizasaun iha ita nia rai laran. Katak estanislaun Aleixo da Silva ba Jornalista sira iha loron Sexta (07/07/17) iha Hotel Timor Dili.HT2

Nia hatutan, ne’e hanesan asaun ida ne’ebe ohin loron ema hotu koalia konaba mekanizasaun agrikultura, maibe mekanizasaun laos atu halo arbiru, hanesan fahe trator ki’ik ou bo’ot, maibe mekanizasaun ne’e ita iha politika atu prepara programa hodi halo mekanizasaun ba saida de’it maka presiza.

“Ezemplu ita halo mekanmizasaun ba hare, uluk nanain ita tenki hare lai ba natar sira ne’e, kaber ona ka lae, purtantu mekanizasaun mos tenki hare mos ba irigasaun, atu atualiza ekipamentu saida no atu hahu husi ne’ebe, ita mos tenki hare ita nia formasaun ba ita nia agrikultura. atu bele hare konaba manutensaun trator portantu ida ne’e servisu ida nebe integradu” tenik Estanislau.

Ht1Estanislau informa, Meknizasaun laos iha hare de’it, ita halo mekanizasaun mos hortikultura, durante ne’e merkanizasaun lao hela, maibe sei iha problema barak tanba hatama tratores ita la iha sistema de munitorizasaun ba tratores. Tinan tinan halo konkursu no dalaruma mos konkursu sai tarde no halo manutensaun mos tarde no trator sira ne’e mos hadia la kleur a’at fali ona.

“Ohin loron ita iha tratores barak maka a’at, ami mos agora halo ona aprovizionamentu hatama tan trator balun, maibe ami sei la sosa trator barak atu destribui, se kuandu seidauk hare didiak konaba manutensaun ba tratores refere. Hare mos ba tratores ki’ik oan balun ne’ebe maka uluk ami fahe la iha kriteriu, no oinsa maka atu utiliza no halo manutensaun, entaun tratores sira ne’ebe maka fahe balun a’at ona, balun mos la iha ona Grupu refere nia liman, balun mos iha ema ida de’it nia liman tanba grupu ne’ebe maka formadu ne’e sira la tau osan hamutuk atu hadia tratores refere”Estanislau afirma.

Nia akresenta, Oras ne’e dadauk tratores bo’ot ne’ebe diak hodi utiliza ne’e kuaze atus rua iha teritoriu Timor laran tomak, tratores balun a’at ona hadia mos labele ona. Ba agrikultor sira ne’ebe maka presiza tratores, presiza halo pedidu hafoin Ministeriu aprova atu bele atende, se kuandu iha Munisipiu ida sira halo kanalizasaun ne’ebe diak ami hare fali ba Munisipiu seluk ne’ebe maka utiliza la ho diak entaun ami lori fali trator iha Munisipiu ida ba fali Munisipiu seluk oferese gratuitamente.

Estanislau informa, Tinan tinan Governu sempre tau osan atu halo manutensaun ba tratores refere, maibe manutensaun ne’e la dun diak, tanba ema hadia maka la dun diak no osan ne’ebe maka Governu tau la dun sufisiente atu halo manutensaun ida ne’ebe diak liu ba tratores hirak ne’e. agora dadauk ami mos sei hare hela atu bele hadia sistema ida ne’e. Durante ne’e Ministeriu mos halo kontrola no hare katak agora dadauk ne’e iha mudansa diak ituan ona.

Reuniaun ne’e loke diretamente husi Ministru MAP Estanislau Alexo da Silva, iha mos aprezentasaun esbosu politika Mekanizasaun husi Raby Rasaily, Mechanition Specialist, husi FAO no Augusto da Silva National Policy Consultan, ao mesmo tempu reuniaun ne’e hetan enseramentu diretamente husi Diretor Geral Agrikultura MAP Deolindo da Silva.

Jul 03

Joven 30 Remata Formasaun Agrikultura Iha Israel

Reporter: Tyfa & Elsio

Hau kontenti tebes tanba joven tolunulu ne’ebe ba tuir formasaun iha Israel, sira fila ho kondisaun ne’ebe diak, sira mos oinsa aprende  disisplina servisu, hetan esperiensia foun konaba servisu agrikultura liu-liu iha area hortikultura . Esplika   Ministru Agrikultura e Peskas, Estanislau Alexo da Silva foin lalais ne’e iha Salaun MAP Comoro.ISR1

“Grupu ida ne’e segundu grupu no sira fila mai sira rasik organiza sira nia a’an iha grupu hafoin MAP fo apoiu hodi sira hala’o sira nia atividades iha area Agrikultura, Husi primeiru grupu ne’ebe maka fila mai sira nia atividades diak tebes iha terenu, ami mos halo akompanhamentu, sira balun hare konaba modo no iha mos setór privadu hare mos konaba negosiasaun ne’ebe maka tama iha ita nia rai depois sira mos hetan apoiu ituan husi Ministeriu, tanba Ministeriu mos iha fundus, hodi apoiu ba grupu Agrikultor sira ”tenik Estanislau.ISR2

Iha fatin hanesan Koordenador ekipa Segundu Grupu ba Israel Vitor da Costa Ximenes Gama akresenta katak, Buat ne’ebe sira aprende halai liu ba iha area hortikultura nian hahu husi prepara rai, oinsa maka atu halo green house hodi  kuda,  kontrola peste no fo fertilizasaun to’o prosesu koileta.

“Husi prosesu koileita too iha paking house no oinsa maka ami halo selesaun ba aifuan ne’ebe maka merese duni atu Esporta ba rai liur no ida ne’ebe maka ba merkadu lokal iha Israel rasik, no oinsa maka atu tau ninia presu sira ne’e. Aleinde ne’e iha mos programa bo’ot ne’ebe ami aprende iha ne’eba maka hanesan Israel rai ne’ebe maka dezertu iha agrikultura ne’ebe maka iha 6% de’it maibe sira nia produsaun 60% bele esporta ba rai liur, tanba ne’e maka sira nia marketing Internasional ne’e diak tebes ida ne’e maka Pontus importante durante ne’e ami aprende iha ne’eba” tenik Vitor.ISR3

Difikuldade ne’ebe ami hasoru maka hanesan konaba klima tanba temperatura manas sae to’o 45oc no tun to 43oc, no mos konaba adaptasaun ba ambiente, tanba ita iha Asean no ita nia adaptasaun ho sira Europa la hanesan, kuandu ami to’o fofoun iha ne’eba sira fo tempu semana ida ba ami atu halo adaptasaun iha ne’eba konaba sira nia prosesu servisu tanba sira hakarak buat hotu tenki lalais, ida ne’e maka sai hanesan difikuldade ba ami durante ami iha ne’eba.

Tuir planu sei haruka tan Jovem 50  iha fulan Agosto tinan ida ne’e nia laran maibe antes ba tenki tuir kriteria ne’ebe mak estabelesidu ona no fo oportunidade liu ba estudante sira ne’ebe mak akaba sira nia eskola iha eskola tekniku Agrikola  hanesan Natarbora, Maliana Fuiloro no   niversidade Nasional Timor Lorosa’e.

Jun 30

LONPING Realiza Formasaun Konaba Mekanizasaun Batar Ba ETA Natarbora

Reporter; Tyfa & Elsio Jong

Manatutu- Natarbora, Ministeriu Agrikultura e Peskas (MAP) liu husi Diresaun Nasional Formasaun Teknika Agrikola (DNFTA) servisu hamutuk ho kompania LONPING husi Governu Xina  sei fo formasaun ba professor no estudante  husi Eskola Teknika Agrikola Natarbora no mos estudante balun husi Eskola Teknika Agrikola Dotik hodi koalia konaba mekanizasaun total batar nian, Abertura ba  formasaun ne’e ofisialmente hahu iha loron Sexta (23/06).

Formasaun ne’e sei hala’o durante loron tolu nia laran, depois de formasaun remata sei kompleta mos fahe sertifikadu ba formandu sira.

Tuir Secretariu Jeral MAP Cesar Jose da Cruz hateten iha nia entrvista katak, Kompaina LONPING durante ne’e servisu hamutuk ho MAP, buat barak maka sira produs ona, agora tama ba iha faze batar nian, batar ne’ebe maka agora dadauk kuda iha Natarbora ne’e batar local noi mutin batar ne’e ita nian batar rasik.

Nia esplika, distansia kuda batar nian maka batar ida ba batar ida ho distansia 30cm lina ida ba lina seluk maka 60cm no batar ida ne’e hatudu nia produsaun ne’ebe maka diak tebes no nia tahan mos reziztente tebes ba moras batar ninian, tanba ne’e maka ita koalia ho ou kompania LONPING/ Xina atu bele produs barak liu .LP2

Cesar akresenta, treinamentu ne’e mos atu fo ba profesores no alunus sira atu hatene oinsa uza mekanizasaun ba kuda batar. Oras ne’e dadauk makina kuda batar, hamos du’ut no koileta batar nian mos iha ona, ne’e signifika katak ita tama ona iha agrikultura modernu nian atu nune’e bele hasae produsaun no ita moos bele halo ona Esportasaun ba rai liur tanba ita nia batar mos barak ona.

“Tanba ne’e maka lonping mai fo treinamentu ba profesores no estudante sira iha ne’e atu sira bele hala’o atividades sira tuir treinamentu ne’ebe maka iha hodi hare konaba diferente entre tradisional ho modernu.” Tenik  LP3Cesar

Iha fatin hanesan Diretor Nasional Formasaun Teknika Agrikolab Hipolito da Costa Hatutan katak, Treinamentu ida ne’e MAP servisu hamutuk ho Governu Xina liu husi kompaina LON PING, konaba batar nian iha Natarbora, ida ne’e mos hanesan oportunidade ne’ebe diak ba MAP no mos Eskola Teknika Agrikola Natarbora, tanba fiar ne’ebe Ministeriu fo, oinsa atu dezenvolve teknolojia sira iha intituisaun Governu nian.

Treinamentu ne’e atu kapasita ita nia jovem sira konaba siensia agrikultura nian ba ita nia jerasaun foun atu bele preparadu hodi kontribui ba LP4Dezenvolvimentu iha setor Agrikultura, LONPING servisu hamutuk ho MAP iha tinan hira liu ba, sira mos iha programa barak tebes, laos iha batar deit maibe mos iha area seluk iha area agrikultura.

Kompania LONPING hili liu Natarbora hodi halo adaptasaun ba batar no aimanas, se karik hatudu rezultadu diak, entaun ba futuru sira mos sei habelar liu tan ba iha fatin seluk, atu nune’e ita nia komunidade sira bele implementa. Iha Natarbora oras ne’e dadauk sira kuda ona batar, 5 ate 15 hektares, atu halo teste adaptasaun durante tinan tolu iha Natarbora,udar Coore Area ba projetu batar nian.

“Tanba ne’e maka treinamentu ne’e envolve mos tekniku estensionista no grupu Agrikultor balu atu nune’e sira hatene uluk lai hafoin implementa iha fatin refere konaba batar nian. Formasaun ne’e importante tebes tanba ne’e husu ba formandu sira atu aproveita didiak oportunidade ne’e atu nune’e bele hetan esperiensia ne’ebe maka nato’on iha area batar nian atu nune’e sira mos bele sai ajente transformador atu bele transforma fali ba ita nia komunidade sira”afirma Hipolito.

Iha oportunidade hanesan Diretor da Escola Teknika Agrikola Natarbora, Americo Pereira da Cruz hatutan katak, Prosesu treinamentu ba iha mekanizasaun total batar ne’e, nia formandu sira ne’ebe partisipa kompostu husi professor no estudante sira husi Eskola Teknika Agrikola Natarbora nian rasik, no mos estudante balun husi Eskola Teknika Agrikola Dotik no formasaun ne’e hala’o durante loron tolu nia laran hodi koalia konaba mekanizasaun total batar nian.LP5

Nia sublinha, Formasaun ida ne’e importante tebes ba estudante Eskola Teknika Agrikola sira tanba, eskola agrikultura lolos nia objetivu atu forma jerasaun foun sira atu hatene teknolojia ou tekniku atu oinsa utiliza makina sira hodi halo produsaun .

Agora dadauk iha teknolojia oi-oin ne’ebe maka ema estranjeiru sira mai fahe no hatudu iha ne’e, liu-liu iha area agrikultura tanba ne’e husu ba formandu sira atu aproveita halo didiak, atu nune’e wainhira sira fila, ita sei nafatin uza hodi hatutan ba ita nia jerasaun foun.

Entretantu Team Leader LONPING, Ma Chunxiang hateten katak sira eziste iha Timor hahu tinan 2008, durante ne’e sira produs ona aimanas no hare, no agora sira hare fila fali ba iha batar, projeitu ne’e ho durasaun tinan tolu.

Sira mos iha planu atu fo treinu ba estensionista atus ida durante tinan tolu nia laran, no sira sei introdus teknolojia konaba meksizasaun total ba batar, sira apresia tanba programa ne’e lao hetan suporta husi MAP, liu husi Eskola Teknika Agrikola Natarbora, espera katak ba oin sei hetan kolaborasaun diak ho Autoridade local, ETA Natarbora atu nune’e tinan tolu nia laran programa ne’e bele lao ho diak.

Jun 30

Formandu 20 Hetan Certifikadu Husi Programa CA

Reporter; Tyfa & Elsio Jong

Natarbora – Ministeriu Agrikultura e Pesas (MAP) liu husi Diresaun Nasional Formasaun Teknika Agrikola servisu hamutuk ho Organizasaun Internasional FAO fo seminariu ba professors husi Eskola Tekniku Agriola Natarbora, Fuiloro no Maliana konaba Conservasaun Agrikultura, seminariu ne’e hala’o durante loron rua nia laran kompletu mos ho fahe certifikadu hafoin hala’o inseramentu ba Seminariu ne’e rasik. Serimonia inseramentu ne’e hala’o iha loron Kuinta (CA122/06) iha Salaun Bem Vindo Natarbora Manatutu.Topiku ba serimonia ne’e maka “Enseramentu iha Seminariu Inkorporasaun Material Conservasaun Agrikultura (CA) husi FAO Internasional inkorpora ba Kurikulu Eskola Teknika Agrikola Timor-Leste” hetan mos prezensa husi Secretariu Jeral MAP Cesar da Cruz, Diretor Nasional Formasaun Teknika Agrikola Hipolito da Costa, Diretor da Eskola Teknika Agrikola Natarbora Professor sira husi Eskola Teknika Agrikola Natarbora, Administrador Posto Administrativu Bariki ho mos estudantes sira husi Eskola Teknika Agrikola Natarbora nian rasik.

Tuir Secjen MAP Cesar Jose da Cruz hateten iha nia diskursu hato’o Seminariu katak buat foun ida ne’ebe ita hakarak implementa, entaun ita aprende atu hatene no hatene atu aplika, hakerek mos iha espanduk ne’eba katak, agrikultura forte maka CR1nasaun forte nune’e mos tenki pratika ba buat ne’ebe maka los.

Nia hateten, Agrikultura iha Jovem sira nia liman ou iha mos ema ida-idak nia liman atu hatene konaba saida maka Timor atu produs no saida maka Nasaun ida ne’e bele foba nia oan sira liu-liu iha nutrisaun. Politika ne’ebe maka Ministeriu Agrikultura Peskas (MAP) hala’o durante ne’e liu husi Diresaun Nasional Eskola Agrikola Natarbora, atu introdus de’it lia fuan ida ne’ebe maka hakerek katak inkorporasaun ou inkorpora, inkorpora katak hatama tan material balun ne’ebe maka koalia konaba konservasaun da Natureza ou konservasaun da Agrikultura.

“Uluk iha tinan atus ba atus liu ba ita nia avo sira kuandu halo to’os hotu na batar kain ne’ebe maka iha sira sunu fila fali, ne’e signifika katak la konserva, tanba ne’e maka seminariu ida ne’e atu inkorpora mai iha ita nia Eskola Teknika Agrikola ida ne’e, atu oinsa koserva Agrikultura sira.Tanba ne’e hau mos la haluha hato’o hau nia apresiasaun bo’ot ba Ruben Flamarique reprezentante husi  FAO ne’ebe maka kopera ho MAP durante ne’e, servisu ne’ebe maka FAO halo hamutuk ho MAP, no MAP mos apresia tebes tanba sira nia laos iha konservasaun agrikultura deit, maibe iha mos aspetu oi-oin konaba servisu agrikola ne’ebe maka FAO halo durante servisu hamutuk ho MAP”tenik Cesar.

Iha fatin hanesan Diretor Nasional Formasaun Teknika Agrikola Hipolitoda Costa hatutan katak, inisiativa ida ne’e kapas tebes, antes ida ne’e mos ami halo ona diskusaun ne’ebe maka klean tebes konaba CA hamutuk ho FAO iha MAP rasik, maske prosesu ne’e lao kleur ituan maibe realidade ita iplementa duni.CA2

Hipolito sublinha, Programa ida ne’e laos atu muda fali kurikulu ne’ebe ezisti, ami atu informa de’it katak programa ida ne’e hetan esforsu ida husi MAP nu’udar Ministeriu tekniku no Eskola Tekniku Agrikola sira, tanba ne’e maka ita nia Ministeriu tutela atu hatene mos oinsa konaba konservasaun agrikultura, ami halibur eskola ne’ebe maka MAP tutela atu tau atensaun mos ba material ne’ebe ezisti iha kurikulu Nasional ne’ebe maka ita implementa hamutuk,hodi sai hanesan kontestu ba muatan local.

Ida ne’e laos atu troka kurikulu ne’ebe maka ezisti ita mos sei buka tan materia ruma atu bele haforsa liu tan estudantes nia skill konaba konaba agrikultura en jeral liu-liu konaba konservasaun agrikultura ne’ebe MAP sente katak ne’e importante ba setor agrikultura iha futuru.

“Formasaun ne’e mos inklui tekniku profesores sira no estensionista balun, hau fiar katak formandu sira mos iha kapasidade naton ona katak liu husi seminariu ida ne’e bele implementa siensia ne’ebe maka iha relasaun ho Conservasaun Agrikultura ba area agrikultura nia iha future”.CR@

Iha oportunidade hanesan Diretor da Eskola Teknika Agrikola Natarbora Americo Pereira da Cruz apresia tebes tanba bele marka tan historia foun ida historia diak ida iha prosesu aprendijazen, programa konsevasaun Agrikultura ne’ebe MAP halo, koopera ho FAO Internasional ne’ebe implementa ona iha terenu ba dezenvolvimentu Agrikultura. Ministeriu hare ida ne’e positivu tamba ne’e mak hakarak substitui no hakarak inkorpora nafatin.

“Seremonia ida ne’e mos konvida Diretor eskola sira atu partisipa iha ne’e atu bele hare mos ba kirikulun ida ne’e, nune’e mos atu bele hetan imformasaun liu husi seminariu ne’ebe maka liu ona ba ne’e, atu bele intende didiak oinsa mak programa diak ida ne’e bele tama iha kurikulun atu nune’e bele habelar ba iha ita nia jerasaun sira.Ita nia estudante sira tinan ba tinan hakarak habelar ida ne’e diak ita atu konserva ne’ebe ami hanesan eskola Agrikultura Natarbora ami orgullhu ami hetan previlrgiu bo’ot ida atu foti fatin ida ne’e hodi sai hanesan fatin atu konsentra hamutuk hodi tau hamutuk hanoin kona ba kurikulun ida ne’e oinsa atu bele inkorkpora”katak Americo.

Entretantiu FAO, CA Team Leader Ruben Flamerique nebe fo apoiu ba seminariu ne’e, hatutan katak, iha seminariu ne’e sira koalia konaba teknolojia foun ne’ebe hanaran CA, teknolojia ne’e mos lao ona iha mundu durante tinan hatnolu, entaun FAO mos apoiu MAP hodi komesa halo peskiza iha Timor Leste.

“Iha tinan ha’at nia laran liu ba komesa fo ona formasaun konaba CA nian ba estensionista no mestri sira, entaun seminariu ida ne’e mestri sira husi Eskola Teknika tolu maka hanesan, Natarbora, Fuiluro no Maliana, iha seminariu ne’e laran hare liu konaba CA no iha mundu agora atu implementa ka lae? No oinsa maka atu implementa teknolojia foun ne’e iha to’os refere.Entaun CA iha vantajen liu se kompara ho tradisional ou tempu uluk nian ida ne’e maka koalia iha seminariu ne’e nia laran” Esplika Ruben.

Alende teoria, ami mos ba vizita diretamente to’os nain sira, no to’os nain sira kontenti tebes sira esplika katak CA diak liu kompara ho sistema tradisional, tanba produsaun batar a’as tebes, kompara ho tinan kotuk liu ba. To’os nain sira mos promote katak sira sei kontinua nafatin ho CA maske projetu ne’e remata.

Formandu Augusto Barros husi Eskola Teknika Agrikola Fuiloro sente apresia tebes ho seminariu ne’e tanba bele aprende teknolojia foun, koservasaun agikultura ne laos buat foun, maibe teknikamente atu halo konservasaun maka hanesan buat foun atu pratika iha Timor, liu-liu ba ita nia povu agrikultor sira, FAO nia programa ida ne’e mos diak tebes tanba bele ajuda ita nia povu agrikultor sira.

Jun 21

DNPIG Kolleta Hare Rai Maran

Rezultadu Peskisa husi  komparasaun kompos ba hare rai  maran hatudu rezultadu positivuhare1

Peskizadores hahu halo peskiza husi 14 janeiru 2017. Kuaze tama ba fulan 4 resin antes kuda hare rai maran peskizador sira  analiza rai to’o post kolheta.

 Reportajen Elsio, Abeto

Lautem – Ministeriu Agrikultura e peskas (MAP), Diresaun Nasional de Peskiza e Informasaun Geografia (DNPIEG) liu husiDepartemento Solo Nutrisaun introduz no halo komparasaun kompos/adubus organiku husi Malasia, no resultadokompos1
implementasaun ba variedade hare 15 durante fulan lima iha Aldeia Nakroman suku Fuiloro Lospalos hetan resultado positive.

Diretór DNPIG,  Claudino Ninas Nabais iha nia entrevista katak, komparasaun kompos  ne’ebe mak produs husi  peskisador  ho kompos husi nasaun Malasia liu hare rai maran ne’e implementa ona durante fulan 5 no liu husi rezultadu produsaun ida ne’e ita bele rekomenda ba ita nia agrikultor sira, atu nune sira bele hetan benefisiu husi ita nia peskiza ida ne’e.

Nia hatutan, ita hatene katak Lospalos rai ida ne’ebe maka luan no tetuk ne’e potensia bootkompos3 ba  dezenvolvimentu agrikultura maibe utulizasaun minimu liu entaun Diresaun Pesquisa hanoin katak tenki halo peskiza ruma atu nune’e bele hasae produsaun iha area ne’e rasik.

Claudino esplika, hare rai maran hamutuk Variedade 15, nomos utilizasaun nivel Kompos ne’ebe maka implementa ho hanoin katak variedade 15 ne’ebe ita koko iha ne’e, mai husi utilizasaun kompos ne’ebe mai husi materiais local, hanesan du’ut fuan mutin (Koromolaena Odorata)no uza mosai tahan sira seluk ne’ebe mak fasil liu atu  agrikultor sira bele hetanhodi halo Kompos/Adubu Organikuho nune bele ajuda hasa’e produsaun ou produtividade ba hare rai maran.

Durantehala’opeskisa, ekipamentus balun ita bele rekomenda katak rai ne’e bokur ou lae.  Atu hatene konaba ne’e, diresaun Nasional Peskiza maka hatene nivelba  rai  nia bokur, entaun hanesan peskiza, peskizador sira  utiliza rai ne’ebe maka ema nunka uza.

 “Ho rezultadu kombinasaun sira ne’e maka hau hare katak variedade 15 husi kompos ne’ebe ita rekomenda katak ho nia tonelades 4 0u 6 ita bele hasae nia produsaun sei hare mos nia rezultadu diak. Hau nia sujestaun ba komunidade liu-liu ba agrikultor sira katak rezultadu sira ne’e diak teb-tebes neduni liu Ministeriu Agrikultura e peskas liu husi Diresaun Nasional Peskiza Informasaun Geografia (DNPIG) prontu atu bele ajuda fo treinamentu atu bele fo rezultadu peskiza ida ne’e, nomos atu treina husi teknik ne’ebe maka ita implementa iha peskiza ida ne,e. Tenik Diretor Nasional Peskiza ne’e”.

Iha fatinkompos 2 hanesan Chefe Departemento Solo Nutrisaun das Plantas  Gilberto do Santos hatutan tan katak, programa peskiza ba hare rai maran ita uza faktores 2 hanesan tenki hatene level 12 no adubus/ kompos ne’e mai husi ne’ebe, faktor segundu maka variedade hare rai maran.

“Kompos ne’ebe maka ita aplika iha ne’e produs rasik ho material lokal ne’ebe mak husi Lospalos nian, ezemplu halo husi  duut fuan mutin (Koromolaena Olderata),ai gamal tahan, forerai fuik ne’ebe maka produs no analiza rezultadu husi laboratorium, no rezultadu hatudu diak” Gilberto hateten.

Rai ne’ebe mak ami halo peskisa ne’e hamtuk hektare ida ne’ebe ami uza deit ¼ hetare  maibe ba area peskisa ninian ita la haré luan area ne’e maizomenus kada plot ka  bedengan nina  luan 3 x 3 ho ninia kuantidade hamutuk 75 plots ou bedengan ne’ebe ami la sura luan area kultivu maibe husi tratamentu, fator sira ne’e bele tama hotu hodi bele  halo komparasaun aplika  adubu kimiku no organiku maka kompos ne’ebe ami  produs rasik.

Tuir rezultadu ne’ebe mak hatudu hau labele fo konklusaun katak ne’e  hetan rezultadu ne’ebe diak ou ladiak maibe ita hare ba jeneralidade peskisa baziea ba ita nia tratamentu durante ne’e, tanba tuir nivel adubus ne’ebe mak peskisador sira uja, ezemplu la uja adubus  entaun rezultadu mos hatudu katak produsaun kiik, sekundo ita uja adubus 6 toneladas kada hektare kompara ho uja adubus 12 toneladas kada hektare, ne’e rezultadu hatudu katak uja abudus 12 toneladas mak sei hatudu duni nia produsaun ne’ebe mak diak.

Luis dos Santos nudar agrikultór iha  aldeia Nakroman hateten katak,  aktividade Peskiza   hanesan ami  ajuda deit,ne’ebe karik tinan oin mai atu koileta tan mai mak it abele hatene nia rezultadu.

Ami sente katak ida ne’e diak ba ami tanba  nudar agrikultor  ami mai estuda no aparende direitamente iha kampu konaba oinsa mak halo komparasaun kompos liu husi peskisa hare rai maran.

Programa peskiza ne’e tinan kotuk seidauk iha,maibe agora ne’e ita hare diak liu, tamba ninia apoiu  pupuk ne’e bolu dehan Kompos nebe halo plantasaun sai buras liu, ida ne’e ami foin mak hetan.

Luis do Santos   hatutan liu tan, Ami espera katak programa kuda hare rai maran ne’e  tinan oin bele ona implementa  no habelar iha fatin ida ne’e atu nune’e agikultor seluk bele banati tuir hodi nune’e ami mos bele kuda rasik ona iha ami nia toos ka natar.

 

Jun 19

Grupu Country Humanitaria realiza encontro ho Parseiro Dezenvolvimentu

Reporter: Tyfa & Celcia

Dili-Ministeriu Agrikultura no Peskas (MAP) liu husi Diresaun Nasional Seguransa Alimentar no Kooperasaun hala’o reuniaun ho Parseiru Dezenvolvimentu sira hodi koalia konaba asesmentu dadus ne’ebe maka hala’o hela iha Munisipiu hitu (7), reuniaun ne’e hala’o iha loron Kuinta (08/06) iha Salaun MAP Comoro Dili.

Xefe Seguransa Alimentar Rofinho Soares hateten iha nia entrevista katak, Reuniaun ida ne’e atu konvoka parseiru dezenvovimentu sira hamutuk ho Ministeriu da Agrikultura e Pescas (MAP), nebe agora dadauk halo hela asesmentu ida konaba impaktu El-ninu nian.

Nia esplika, agora dadauk ekipa tekniku sira tun ona iha terenu iha Munisipiu sira halo hela asesmentu rekolla dadus iha ne’eba, maibe parte Ministeriu hakarak konvoka nafatin reuniaun atu tekniku sira ne’ebe maka tun iha terenu refere bele update informasaun ne’ebe maka agora dadauk sira infrenta iha munisipiu refere.

“Oinsa mos kondisaun rekolla dadus no oinsa maka atu bele haruka mai iha Nasional, ida ne’e maka konvoka reuniaun ida ne’e ho parseiru dezenvolvimentu hotu, liu-liu ba iha grupu country humanitaria ninian atu bele update progresu servisu sira ne’e ba iha Ministeriu Agrikultura e Peskas” .

Nia salienta tan asesmentu ida ne’e ita hala’o iha Munisipiu hitu maka hanesan: Baucau, Lautem, Manufahi, Bobonaro inklui mos região Oe-Cusse, ita mos iha limitasaun rekursu, entaun ita servisu hamutuk ho parseiru ou Ajensia sira ne’ebe maka servisu iha seitor agrikultura nian, atu bele halo reuniaun no koordenasaun diak ho sira atu bele servisu hamutuk ho ita nia extensionista sira iha suku no aldeia sira ne’ebe maka agora dadauk iha.

Nia akresenta, Tekniku refere mai husi Ministeriu no balu mos mai husi ajensia sira rasik, tekniku sira balu mos mai husi agrikultor sira, ofisial seguransa alimentar no mos extensionista sira iha Suku, tekniku sira husi parseiru dezenvolvimentu ne’e maka atu bele reforsa tan asesmentu ne’ebe maka halo.

Iha fatin hanesan reprezentante husi WFP Anastasio Soriano apresia tebes ho reuniaun ne’e tanba bele koalia konana El-niño no halo mos asesmentu iha Munisipiu sira, enkontru ne’e mos atu fo informsaun ba malu konaba saida de’it maka akontese iha terenu nune’e mos atu bele hatene dadus ne’ebe maka iha.

“Hau hanoin sorumutu ida ne’e importante tebes tanba atu bele fo hanoin ba malu konaba asesmentu ida ne’e atu bele hetan rezultadu ida ne’ebe maka diak, karik rezultadu la diak mos ami parseiru dezenvovimentu husi MAP atu bele responde lalais ba ema sira ne’ebe mak afeta ba iha kauza El-ninu nian” tenik Anastacio.

Parseiru dezenvolvimentu sira ne’ebe involve mak hanesan WFP, Oxfam, Care Internasional, CRS, Word Vision, UNDP no CVTL.

Jun 19

FAO Iha tan Projetu foun hodi fo rekuperasaun ba meius vida husi impaktu El-Niño

Reporter: Tyfa & Elsio.

Dili- Ministeriu Agrikultura e pescas (MAP) liu husi Diresaun Pekuaria e Veterinaria hala’o enkontru ho Organizasaun Noun Govermental (FAO) hodi koalia konaba projetu foun FAO nian ne’ebe maka iha, enkontru ne’e halao iha loron Tersa (13/06) iha Salaun MAP Comoro Dili.

Projetu ne’e hahu hari iha fulan Abril tinan 2017 no sei remata iha fulan Marsu tinan 2018, objetivu husi projetu ne’e atu apoiu emerjensia ba rekuperasaun meius ba vida no prosesu hari Rejilensia ba aihan melloradu no seguransa nutrisaun uma kain hirak ne’ebe afetadu husi El-Niño.

Director Jeral Pekuaria e Veterinaria Antoninho do Carmo hateten iha nia entrevista katak, Ministeriu (MAP) ho FAO halo estudu ida iha fulan Novembro 2015 ba Suku sira iha teritoriu Timor laran tomak, iha estudu ne’e mos hatudu katak area ou Suku balu iha Munisipiu sira hanesan Baucau Manu-Fahi no Dili afeta makas tebes ba iha mudansa klimatika, liu-liu iha fornesementu aihan, maka hanesan animal no plantasaun sira. Entaun ho Projeitu ida ne’e bele halo intervensaun ruma ba komunidade sira ne’ebe maka afetadu ne’e bele hetan nutrisaun ne’ebe maka diak.

“Servisu ne’e mos hanesan politika Ministeriu nian atu bele halo investimentu liu-liu atu hare ba impaktu El-niño ne’e ba nutrisaun, ohin hau mos kolaia konaba adaptasaun, konserteza iha fulan hira nia laran ita ita espera katak sei iha apoiu husi Ministeriu atu bele tau matan nafatin liu-liu iha areas sira ne’ebe maka afetadu ba bailoro naruk”tenik Antoninho.

Iha fatin hanesan reprezentante FAO Paula Lopes da Cruz hatutan katak enkontru henesan komitiva ou sepervizaun projeitu nian, kompostu husi Diretor Jeral, Diretor rejional no mos autoridade Munisipiu sira ne’ebe maka projeitu ne’e sei implementa ba.projeitu ne’e rasik lidera husi Diretor Jeral Pekuaria, tanba komponente bo’ot husi projetu ne’e maka atu servisu hamutuk ho pekuaria atu estabelese sistema produsaun pekuaria nian.

“Objetivu importante husi projeitu ne’e nian maka liu-liu atu hasae kapasidade komunidade iha Suku sira ne’ebe vulneravel liu ba iha bai loro naruk” katak Paula.

Paula klarifika, suku sira ne’ebe afetadu ba El-Niño maka hanesan Munisipiu Dili iha postu Administrativu Atauru, Baucau maka Kelikai, no Manufahi. Projeitu ne’e sei servisu iha iha Suku walu ne’ebe maka bazeia ba informasaun husi Ministeriu nian husi tinan 2015 no 2016, suku walu maka vulneravel liu ba bailoro naruk. Tanba ne’e suku refre sofre tebes tanba udan be’en menus tebes atu sira kuda sira nia ai-horis sira.

Paula sublinha, projetu ne’e mos atu tulun komunidade sira iha suku refere atu bele hatene oinsa pratika agrikultura ne’ebe maka bele tulun sira eziste ba bailoron naruk atividade sira ne’e inklui konservasaun agrikultura hakiak manu ka iha fatin ne’ebe bele hakiak karau bele hanorin sira oinsa bele dezemvolve pastazen rerumputan ne’ebe sira bele produs aihan ba sira nia karau karik iha suku ne’eba iha potensia ba karau.

Nia akresenta, tekniku sira ne’ebe servisu ba projetu ne’e FAO maka rekruta rasik,no balun iha mos Goverenu nia ema tamba programa ne’e iha mos koperasaun ho Governo.

Jun 19

Kompania Lonping realiza Formasaun ba Jovem 20 iha Xina

Reporter: Tyfa & Celcia

Dili- Ministeriu Agrikultura e Pescas (MAP) servisu hamutuk ho Governo Xina prepara tan Jovem mane no feto 20 hodi tuir formasaun iha area produsaunai-hahan ba animal.

Relasiona ho asuntu ne’e Diretor Jeral Agrikultura Deolindo dos Santos no Diretur Nasional Formasaun Tekniku Agrikola, konvoka enkontru ida ho jovem refere atu bele fo hanoin no mensajem ruma ba sira antes atu hala’o viajem ba Xina, enkontru ne’e hala’o iha loron Sexta (09/06) iha Salaun MAP Comoro.Xina

Jovem 20 nebe atu ba tuir formasaun ne balun m,ai husi eskola formasaun Agrikola, estensionista husi munisipiu Manatutu nian e balun mai husi Diresaun Nasional Pekuaria nian liga ho pekuaria no reprezentante husi minisipiu Manatutu, Lautem ho Suai.Sira lolos ba iha loron 13 agora maibe muda fali ba iha loron 20 semana oin tuir mai ,sira hela durasaun iha Xina fulan rua ka 60 dias,Agostu mak sira fila.

DJ Agrikultura hateten iha nia entrevista katak ita prepara hela alin oan sira ne’e oinsa maka atu partisipa formasaun ida kona ba produz hahan ba animal ba pekuaria ida ne’e mak prepara hela sira ne’e. progrma ne’e mos Governu MAP servisu hamutuk ho Governu Xina liu husi Kompania Lonping Aites, lonping moshanesan patrimoniu estadu ida.

“Ba alin oan sira ne’e, ha’u nia lia menon ba sira maka ne’e aproveita ba tempu no oportunidade diak ida ne’e, atu nune’e sira mos bele aumenta liu tan sira nia   skil, tanba bainhira sira hetan siensia iha ne’eba sai mos hanesan modalidade isa ba nia futuru, hau espera katak jovem sira ne’ebe maka ba Xina ne’e sei sira tenke sai formador ida diak para bele produz buat ruma para atu dezenvolve ita nia rain liu husi tor ou knar sira ne’ebe fo ba liuliu iha area pekuaria servisu hamtuk ho ita nia diresaun pekuaria” esperansa DJ Deolindo da Silva.

Iha fatin hanesan Diretur Nasional Formasaun Tekniku Agrikola, Hipolitu da Costa hatutan katak, ida ne’e hanesan segundu grupu ne’ebe Kompania lonping servisu hamutuk ho Ministeriu Agrikultura Peskas durante fo ba ita nia juventude tekniku sira tanba ne’e mak segundu grupu ne’e tekniku husi pekuaria ,extensionista husi munisipiu balun ho juventude sira ne’ebe involve ona iha grupu Agrikultura iha munisipiu lubuk ida ,formasaun iha area de prosesamentu aihan ba animal no ninia manajament.

Hipolito sublinha, ida ne’e oportunidade ba ita nia tekniku ou juvem sira ,ita espera katak sira tenke aprende didiak siensia ne’ebe maka sira hetan durante formasaun hodi nune’e sira fila mai sira ida-idak bele implementa atividade ne’ebe sira hetan iha ida-idak nia rejiaun no postu Administrativu hodi nune’e bele kontribui ba ita nia dezenvolvimentu iha area agrikultura nian.

Nia akresenta, tanba ne’e mak Governu liu husi Ministeriu esforsu servisu hamutuk ho ita nia parseirus para bele kapasita ita nia tekniku sira para sira bele iha skil ka iha esperensia bele kontribui ba iha dezenvolvimentu iha setor Agrikultura ne’ebe Ministeriu ka Governu tau prioridade mos.

“Oras ne’e dadauk iha tan grupu bo’ot ida maka prepara hela atu Israel, maibe tanba Eleisaun Parlamentar mos besik dadaun ona, entaun seidauk bele ba, depois de aleisaun remata maka sira foin aranka, tanba ita hatene katak hanesan sidadaun Timor oan Eleisaun ne’e mos importante tebes mai ita”tenik Hipolito.

Entretantu jovem Ismael Gusmao hanesan mos Finalista husi Universidade Nasional Timor lorosa’e (UNTL) ou hanesan mos mos Jovem ne’ebe maka preparadu atu aranka ba XIna ne’e rasik senti orgullu tebes tanba bele hetan oportunidade hanesan ne’e, nia mos hato’o obrigadu wain tebes ba Governu Timor leste tanba be’e servisu hamutuk ho Governu Xina atu fahe mos sira nia matenek mai Jovem Timor Leste sira.

Ismael katak, Juventude maka hanesan airin ba Nasaun futuru Timor Leste nasaun ne’e ita presiza tebes formasaun hodi bele kapasita ita nia an diak liu nune’e ita bele dezenvolve setor Agrikultura iha Timor –Leste diak liu.ita hare nasaun Xina,nasaun ne’e dezenvolvimentu los iha area Agrikultura tanba ne’e ita presiza los hetan informasaun ne’ebe mak klean no diak esperensia foun husi Xina atu nune’e aban bainrua ita bele aplika,karik fila mai bele aplika iha Timor ho koñesimentu ne’ebe mak ami hetan iha Xina .

Older posts «